Beyin ve Görme
BİZ BEYNİMİZLE GÖRÜYORUZ
SUNUMUN AMACI:
- BEYNİN BÖLÜMLERİNİ, HÜCRE YAPISINI ÖĞRENMEK
- BEYİN GELİŞİMİ İLE GÖRMENİN OLGUNLAŞMASI KONUSUNDA BİLGİLENMEK
- BEYNE GELEN GÖRSEL BİLGİNİN NASIL İŞLENDİĞİNİ ANLAMAK
BEYİN ANATOMİSİ
Beyinde 4 ana lob bulunur.
- OKSİPİTAL LOB: Görmeyi işlemlemeden sorumludur.
- TEMPORAL LOB: Ses işlemleme, cisim tanıma ve ön yolak.
- PARYETAL LOB: Çoklu duyu modaliteli entegrasyon alanı olup arka yolak bulunur.
- FRONTAL LOB: Yüksek bilişsel işlevler, dikkat, göz hareketleri, gözlerin istenen yöne çevrilmesi, karar verme işlevleri vardır.
BEYİN BÖLÜMLERİ
- OMURİLİK (MEDULLA SPİNALİS): Duyu ve motor bilgilerin, beyin ile çevresel sinir sistemi arasındaki iletişimini sağlayan merkezi sinir sistemine ait bir oluşumdur.
- PONS: Beyin sapının bir parçasıdır, beyin ve beyincik, beyin ve kafa sinirlerinin bağlantı yoludur. Göz hareketleri ve dengede önemlidir.
- MEDULLA: Kafa ve boynun motor kontrolü, refleksler, kalp atımı, solunum gibi temel işlevler kontrolü, uyku-uyanıklık ritmi.
- ORTA BEYİN: Ses ve görüntüye oryantasyon, periferide hareketli büyük cisimleri fark etme.
- THALAMUS VE HYPOTHALAMUS: Korteksden gelen ve kortekse giden duyular için istasyon, homeostasis ve endokrin faaliyet kontrolü.
- BEYİNCİK: Denge ve hareket dahil olmak üzere vücutda kas kontrolü.
BEYİN ANATOMOSİ - SUBKORTİKAL YAPILAR:
- BAZAL GANGLİYONLAR: İstemli hareketleri kontrol eder, beynin gönderdiği sinyalleri kabul veya reddedebilir.
- LİMBİK SİSTEM: Amygdala , hypocampus, talamusu içerir. Beynimizin derinliklerinde yer alan ve duygusal tepkiler, hafıza, motivasyon gibi birçok temel işlevi düzenleyen bir yapılar kompleksidir.
BEYİN YAPI TAŞLARI
Beynin yapısında iki ana hücre tipi vardır;
- Nöronlar: Ana beyin hücreleridir
- Glial hücreler: Destek görevini sağlarlar.
- Nöronların ve glial hücrelerin yapıları farklıdır.
NÖRONLAR
Nöronlar dentrit, hücre ve axonlardan oluşmuştur.
- Dentrit tabir edilen uzantıları gelen uyarıyı alır, hücre gövdesine iletir.
- Hücre gövdesi, çekirdek buradadır, işlevden sorumludur.
- Axon: kısa veya uzun bağlantılarla iletişimi sağlar.
- Nöron tipleri: Duyusal nöronlar, internöronlar (ara nöronlar) ve motor nöronlar(beyin ve omurilikten, kaslara uyarıyı iletir) diye 3'e ayrılır.
NÖRONLAR
- Nöronlar, birbirleri ile elektriksel ve kimyasal ajanlarla iletişim kurarlar.
- Elektrik sinyalleri aksiyon potansiyelleri şeklindedir.
- Kimyasal sinyaller, transmitter denen moleküller aracılığı aracılığı ile taşınırlar.
- Axonlar bir çok dallar vasıtası ile diğer nöronlarla birleşir. Bu olaya sinaps denir.
Glial hücrelerin görevleri:
SSS işleyişinde önemli görevleri vardır. Her glia, konumuna ve türüne göre farklı işlevleri vardır.
- Kan - beyin bariyerini oluştururlar.
- Myelin sentezi ile sinir iletişimini arttırırlar.
- Gelişim sürecinde , nöronların ilgili alanlara göçünü sağlarlar.
- Ölü sinir hücrelerini temizlerler.
Beyin rahim içi gelişimi: Embryoda 3mm lik nöral tüpden 9. ayda, doğumda yüzmilyar nöron ihtiva eden beyin gelişimi muhteşem bir yapılanmadır.
Rahim içi gelişimde
- Önceleri ayrışmamış hücreler çok hızlı sayıca artar.
- Daha sonra görevlerine göre ayrışan hücreler ilgili alanlara göç eder.
- Belli beyin bölgelerinde hücreler kümelenir.
- Hücreler arası ve bölgeler arası bağlantılar(sinapslar) oluşur.
0 -12 aylık bebekde görmenin gelişimi
- 0-1 AYLIK: Parlak ışığa hassastır, göz bebeği küçüktür, santral görme gelişmemiştir, harekete bakar. 45 derecelik alanda gözünü döndürür. 1. ayın sonunda göz teması başlayabilir.
- 2-4 AYLIK: 1-2 aylık hafif şaşılık olması normaldir. Sürekli içe veya dışa kayma anormaldir. Göz teması vardır, görme keskinliği artar, 60-80 derecelik alanda gözü ile takip eder, 3. ayda önündeki cisme vurur, odaklanma süresi uzamıştır. 4. ayın sonunda her yöne bakabilir. Akkomodasyon gelişmiştir.
- 5-8 AYLIK: Derinlik algısı gelişmeye başlar, 3 boyutlu görür, uzak ve yakın cisimlere uzanır, renk görme gelişmektedir, emekleme ile el-göz koordinasyonu gelişir. Cisimleri, insan yüzlerini tanımaya başlamışdır.
- 9-12 AY: Görme keskinliği artar, mesafe tayini vardır, baş ve işaret parmağı ile cisimleri kavrar, derinlik algısı gelişmiştir.
GÖZ+GÖRME YOLLARI+ BEYİNDEKİ İLGİLİ MERKEZLER
GÖRME SİSTEMİNİ OLUŞTURUR
Lens; Odaklanır ve ışık ayarı yapar.
Lens; Odaklanır ve ışık ayarı yapar.
Gövde; Gelen görüntüyü alır ve şekli oluşturur.
Görme korteksi; Gelen görüntüyü alır ve şekli oluşturur.
BİZ BEYNİMİZLE GÖRÜYORUZ. GÖZÜMÜZ ALDIĞI UYARANLARI BEYNİMİZE İLETİR, GELEN GÖRSEL BİLGİ İŞLENİR VE GÖRME OLUŞUR
LATERAL GENİCULAT NUKLEUSUN ÖNÜNDEKİ BÖLÜM ÖN GÖRME YOLLARI ARKASINDAKİ BÖLÜM ARKA GÖRME YOLLARINI OLUŞTURUR
GÖRME SİSTEMİ:
ÖN GÖRME YOLLARI
- GÖZ
- OPTİK SİNİR
- KİAZMA
- OPTİK TRAKTUS
ARKA GÖRME YOLLARI
- LGN
- OPTİK RADYASYON
- OKSİPİTAL KORTEKS
- İLGİLİ MERKEZLER
- (SEREBRAL TUTULUM)
OKSİPİTAL KORTEKS, BİRİNCİL GÖRME MERKEZİ
- Oksipital kortekste görsel bilgi 3 kompartmana ayrılır.
- Şekil hissi, renk hissi, hareket algısı
BEYNİN %45-50 Sİ GÖRME YOLLARI VE GÖRME İLE İLGİLİ MERKEZLERE
AYRILMIŞTIR. PRİMER KORTEKSDEN GÖRSEL BİLGİ İLGİLİ MERKEZLERE
İLETİLİR VE İŞLENEREK GÖRSEL ALGI OLUŞUR.
ARKA AKIM (DORSAL STREAM):
NEREDE? SORUSUNUN CEVABI OLAN GÖRSEL BİLGİYİ TAŞIR
- Boşlukdaki uzaklık ve yönlerin algılanması, vücut farkındalığı
- Uzak ve yakın algısı, yolların bulunması, oryantasyon
- Hareket algısı, derinlik hissi
- El-göz koordinasyonu, yakalama-fırlatma,
- Motor plan yapma ve işleme koyma,
- Görsel dikkat
ÖN AKIM (VENTRAL STREAM):
NE? SORUSUNUN CEVABI OLAN GÖRSEL BİLGİYİ TAŞIR
TANIMA FONKSİYONU VARDIR
- İnsan yüzleri, cisim ve şekil tanıma
- Mimikler, beden dilinin anlaşılması, iletişim
- Resim tanıma, resimler arası bağlantı kurma
- Tahtadan deftere yazma, okuma
- Uzun süreli duyusal bellek
- Frontal lob, paryetal lobdan gelen koordinatlar çerçevesinde gözün ilgili alanlara yöneltilmesinden ve seçici dikkatten sorumludur.
- Özellikle prefrontal korteks beynimizin bilinçli kısmı olup düşünme, planlama yapma ve kontrol mekanizmalarından (Yüksek işlevler) sorumludur. Frontal lobun bu bölümü prefrontal korteksdir.
Kaynakcalardan bazıları:
- Lueck A.H. & Dutton G.N.(2015), Vision and the Brain, New York AFB Press
- https:// cviscotland. org / lessons.php?cat_id=3
- http:// www.wreic.org / uploads/1/2/4/3/124370579/bauer_1__835- 1015am_x.pdf
- Roman- Lantzy,C. (2007) . Functional Vision assessment: The CVI Range: An Approach to Assessment and Intervention( S.50-112) AFB Press